دیگر موارد، شایعه و شبه علم

شبه علم

تصویر شبه علم

تاربام: امروزه قدرت علم بر کسی پوشیده نیست و تقریبا کسی نمیتواند بگوید که به علم اعتقادی ندارد؛ اما گاها اخباری به گوش می رسد که ظاهری علمی و مرتب شده دارند، اما پایه و اساس آنها بر اساس روش علمی نیست. در واقع محتوای علمی، داده هایی است که بر اساس روش علمی به دست آمده است. “شبه علم به ادعا ها و باور هایی گفته می شود که عمدا یا سهوا به نادرستی با علم اشتباه گرفته و منتشر می شوند، با اینکه اصلا بر پایه روش های علمی به دست نیامده اند. در واقع شبه علم شامل مطالبی است متناقض، اغراق آمیز و یا غیر قابل اثبات”. پیدایش بشقاب پرنده ها، انرژی درمانی، انواع فال، طالع بینی و ستاره بینی و … نمونه هایی از شبه علم هستند که بازخورد وسیعی در بین مردم داشته اند.

متاسفانه امروزه شبه علم حتی در ارگان های دولتی، مراکز آموزشی و مدارس هم منتشر می شود. برای شناخت شبه علم کافی است که با روش علمی آشنا باشید. روش علمی دارای سه خصوصیت کلی است: راست آزمایی، تکرار پذیری و ابطال پذیری.

راست آزمایی به معنی آزمایش پذیر بودن یک مطلب است؛ برای مثال فرض کنید کسی به شما بگوید که داخل هر تخم مرغ قبل از شکسته شدن آن، یک قورباغه وجود دارد و پس از ترک برداشتن پوسته تخم مرغ، آن قورباغه به ماده سفید و زرد رنگ لزج مانند تبدیل می شود؛ در این مثال امکان راست آزمایی وجود ندارد، یعنی فرضیه قابل آزمایش نیست. چرا که اگر تخم مرغ را بشکنید و قورباغه ای نیافتید، طرف مقابل بلافاصله توضیح می دهد که به علت ترک برداشتن پوسته، قورباغه سریعا تغییر شکل داده است.

تکرار پذیری به این معنی است که هر بار آزمایش مشخصی انجام شد، در شرایط یکسان نتایج یکسانی نیز داشته باشد. تجربه نشان داده که تقریبا تمام نظریه های علمی نیز دارای تکرار پذیری بوده اند؛ به عنوان مثال شما تئوری گرانش را در هر جای دنیا که آزمایش کنید، باز هم نتایج یکسانی از محاسبات خود خواهید گرفت.

ابطال پذیری نیز به این معنی است که یک نظریه علمی باید بتواند مورد سوال واقع شود و به چالش کشیده شود؛ حال این وظیفه نظریه پرداز است که برای اثبات نظریه اش از صحبت های خود بر پایه اصول علمی دفاع کند.

این سه گزاره در شبه علم یا اصلا وجود ندارند و یا به طور ناقص انجام می شوند. معمولا موارد شبه علم اصلا ابطال پذیر نیستند، یعنی به جای دفاع از خود، به تایید خود می پردازند. یکی دیگر از ویژگی های شبه علم این است که به جای اینکه در اختیار مراکز و متخصصان علمی قرار بگیرد، در جامعه و بین مردم عام منتشر می شود و اگر به دنبال ریشه های آن بگردید، هرگز آن را در منابع معتبر علمی نخواهید یافت. شبه علم همچنین به جای ارائه مستندات علمی، به تجربه های شخصی افراد تکیه می کند و با کار در انزوا و پخش نتایج آن در رسانه های گروهی به جای محافل علمی، سعی در ایجاد همهمه برای پخش پیام خود دارد.


تهیه و تنظیم: خانه علم و دانش تاربام

منابع: wikipedia

درباره نویسنده

محمدرضا

صونا هستم؛ دانشجوی رشته کامپیوتر گرایش نرم افزار و علاقمند به علم نجوم و کیهان شناسی. هر گونه استفاده از این مطلب بدون ذکر نام "خانه علم و دانش تاربام" و لینک به این مطلب، غیر قانونی و از لحاظ اخلاقی غیر انسانی می باشد. لطفا به "علم" و حقوق مولف احترام بگذارید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *